Campàgna (agricoltura, metereologia...)

Se par S. Giuşèpe xe serèn, bòna anàda vièn. I Sànti vèsti i fànti e S. Martìn vèsti el gràndo e el pisinìn.

Fìno ài Sànti mèşo pùgno, dòpo i Sànti, pùgno pièn.

S. Valentìn el cortelàso su l’arborìn.

Par S. Valentìn l’ària de primavèra xe visìn.

Par S. Valentìn cùra l’ortişìn.

Par S. Valentìn l’ànara va drìo el maşorìn. Par S. Valentìn el giàso tièn su un gardelìn. Màrso, par màrso che sìa, el mus a l’èrba e el can a l’òmbra.

Vòşe de mus no’ va in paradìşo.

Da la tèsta spùsa el pèse.

Fioridùra de lolìvo in şùgno, gnènte in pùgno.

In primavèra fiòri a stèra, al tèmpo giùsto nòşe a stèra.

Tèra mòra fa bon pan, tèra biànca trìsto pan.

Fàme fatòr par un àno, e se no’ me fàso el tabàro sarà mìo dàno.

Chi de màrso no’ pòda la vìgna, la vendèma ghe se şbrìgna.

Quàndo el sòrgo mòstra el mùşo, la dòna ciàpa el fùşo.

Se la piòva vièn par S. Lorènso la xe ancòra in tèmpo.

Se la vièn par la Madòna la xe ancòra bòna, se la vièn par S. Bortolomìo el càşo xe spedìo.

Quàndo le sentène vièn dal mar, o tampèsta o fortunàl.

Genàro de gran valòr, scàdi l’àno vècio e vièn el nòvo.

Ài sìe la Pefanìa parècia, ài dişisète Sant’Antògno, ài vìnti San Bas’ciàn de lùstro spècio, ài ventisìnque San Pàolo convèrso, ài trentaùn finìsi el vèrso.

Co sùfia el garbenàso, quèl che tròvo làso.

Se S. Pàolo vièn col scùro, dèle calènde no’ me ne cùro.

S.Micèl la pòrta in sièl (la marènda).

Sant’ Andrèa a Nadàl, ventisìnque şòrni andàr, se genàro no’ genìşa e febràro no’ febrìşa, màrso genìşa e matìşa.

Àma el mònte e el mar, ma tiènte el piàn.

Lùna sentàda, marinèr in pìe, lùna in pìe, marinèr sentà.

Nùvoli ròsi de matìna, o vènto o piovişìna.

Co se vèdi l’àrco selèste de sèra, bon tèmpo se spèra.

L‘àrco scombèl s’ciarìsi el sièl.

A lùna setenbrìna, sète lùne ghe se inchìna.

Chi va in mar de agòsto no’ bèvi mòsto.

Par Sànta Lusìa l’òjo trabùca.

Se piòvi par Sànta Bibiàna, quarànta par èla e vìnti par su’ şormàna.

Cèşa (religione, società...)

Àve Marìa sonàta, pùta rincaşàta.

Sènto vèspri no’ sàlva un’ànima de galìna.

Quàndo el diàvolo te tènta, magnàr sèmpre polènta.

Mòrto un pàpa se fa un àltro.

Se ti vol imparàr a pregàr, mètite in mar.

Mèjo sòlo che mal ‘compagnà.

Dìmi chi pràtichi e ti dirò chi sèi.

Chi va col sòto impàra a sotàr.

Chi no’ me vol no’ me mèrita.

No’ se pol servìr do paròni.

Do pìe in ùna scàrpa no’ sta mài ben.

Chi sèrvi al comùn, no’ sèrvi nisùn.

El mòndo xe fàto a scàle, chi sènde e chi sàle, sànto in cèşa, diàvolo in càşa.

Cuşìna (cucina, cantina...)

El vin dèla bòta xe sèmpre bon, quàndo la compagnìa dèi moscolìni şvòla su spìna e cocòn.

Xe destìn de Dìo, magnàr la màre e bèvar el fìo.

Chi più bève, aspèti el mal de frève.

L‘àqua piovàna xe bìbita sàna.

L‘àqua de sorgènte al mònte, xe più bòna de quèla in vàle al fònte.

L‘àqua fa marsìr el pàl, el vin fa diventàr car-nevàl.

Biànco e nègro, mènime a càşa

Par magnàr de gùsto, bişògna gavèr fame, O còta o crùda, el fògo la ga vedùda

El xe un gustòşo bocòn, el còlo de castròn e l’àla de capòn.

Mèjo sènto pironàde in tun pèse, che sènto pèsi sul piròn.

El vedèl xe bon asài de magnàr par San Micèl, mèjo un capòn còto in àqua che faşiòi còti in sèo.

Pan bojènte impetrenìsi la pànsa e ruvìna la mènte.

Par condìr ben la salàta bişògna èsar in quà-tro: un màto, un sàvio, un prudènte e un sa-piènte.

Radìcio de prìmo tàjo negà in tel òjo con pè-vare e àjo.

A l’àmigo se spèla el fìgo, al nemìgo el pèr-sigo.

Formàjo, pan e pèro, pàsto de cavaljèro.

Chi màgna formàjo va sùi còpi.

La lèngua del mànşo xe più bòna salàda, quèla del maldicènte vièn sèmpre calpestàda. Còi granèi se impinìsi i caratèi.

Gavèr la bòta şvòda e la mojèr imbriàga. Val più un tòco de pan in pàşe che la càşa pièna de discòrdie.

Vadàgno (commercio, povertà...)

Bèsi e amicìsia òrba la giustìsia.

Còntro el potènte no’ mostràr el dènte.

San Pièro fàghe dir el vèro.

Bişògna sentìr sonàr dùte do le campàne par savèr quàla che stòna.

Chi comànda fa la lège.

Dìo no’ xe furlàn, se nol pàga ògi el pagarà domàn.

Schèrsi de man, schèrsi de vilàn.

Bèta de la lèngua s’cèta.

La càrta se làsa scrìvar.

Par diventàr rìco ghe vol tre p: pòchi sòldi, pòca cosiènsa e pòca onestà.

L‘òmo sènsa bèsi e sènsa bròche al tàco, vièn sèmpre calcolà balòrdo o macàco.

Mèjo de marì in marì, che de pòrta in pòrta. El ciàpa par la spìna, el pèrdi par el cocòn. La ròba che vièn de nìnche nànche, la va de trìnche trànche.

Nèla gòba no’ sta la ròba.

Chi bèsi imprèsta, ga nemìsi par la tèsta.

Còi dèbiti no’ se càva un ràgno dal bùşo.

Finìda la fèsta bonanòte sonadòri.

El pan guadagnà con fadìga e del sudòr bagnà, fa più bon pro de quèl che vièn robà. Vàrdite de quèi che sta sèmpre in piàsa.

Vadàgno (commercio, povertà...)

Lèto e fòco fa l’òmo de pòco.

Chi dòrmi no’ pìa pèsi.

Chi no’ ga gnènte de far mèni la pòrca ‘tòrno finchè la sùda.

Chi ga tèmpo no’ spèti tèmpo.

El bòja par pàga pìca e despìca.

Bişògna ònşar la ròda se ti vol ch’el càro ca-mìni.

In sto mòndo no’ vièn un ben , se no’ xe un mal.

No’ xe ròşa sènsa spìni.

Ràgno pòrta vadàgno.

Chi xe fortunà al şiògo, xe sfortunà in amòr.

Chi sèrca, tròva.

Chi vìvi speràndo, mòri cagàndo.

Chi vìvi de sperànsa, mòri de mal de pànsa. Chi no’ se contènta de l’onèsto, pèrdi el mà-nigo con dùto el sèsto.

L‘òro bon no’ ciàpa màcia.

Con pòco se vìvi, co’ gnènte se mòri.

Pòvero quèl che ga bişògno dèi àltri.

La fàme no’ conòsi raşòn.

Chi sparàgna la sòpa àla sèra, la màgna a la pròsima matìna.

Chi spèndi bèsi nel tabàco, li mànda sèmpre in fùmo.

Vàri (credenze, locuzioni...)

Pecà confesà xe mèşo perdonà.

Beàto chi che pol e màto chi no’ vol.

Vìvi e làsa vìvar.

L‘inosènte pàga par el pecadòr.

No’ bişògna giudicàr se no’ se vol èsar gudi-cài.

La bòta tra quel che la ga.

La fortùna xe de quèi che la ciàpa par i cavèi. Me spìsa el nàşo, o pùgni o bèsi o bàşi o lètera che piàşi.

El ga l’òso de mòrto in scarsèla.

A Sitanòva scàrpe ròte, a ‘Màgo bèle pùte.

I piranèşi ‘sài cortèşi, i işolàni pòco sàni, a Capodìstria ‘sài pavolàni.

Sitanòva chi no’ pòrta no’ tròva.

Grişignanèşi quèi del do.

‘Màgo tre prèti un şàgo.

Buièşi robacampàne.

Işolàni sènsa bonìgolo.

Chi ga fàto el pecà, fàsi ànca la penitènsa.

Chi co’ àrma ferìsi, sùla fòrca finìsi.

Chi fa la fòsa a un àltro, càsca drènto par prìmo.

Chi ga la rògna, gràti, chi ga el martèl, se bàti, chi se scùşa par prìmo, se acùşa.

Chi prìmo rìdi, prìmo piànşi.

Xe più şòrni che lugànighe.

La lèngua ferìsi più de ùna spàda.

Àla matìna se vèdi el bongiòrno.

Cùra sèmpre chi stìma e no’ curàr chi sprèsa.

Şiògo de man, şiògo de vilàn.

Chi cànta in tòla e in lèto, xe màto perfèto.

In tòla e al şiògo se conòsi la şènte.

El frùto no’ càsca lontàn de l’àlbero.

Sàngue no’ xe àqua.

Chi la dùra la vìnsi.

Mèjo èsar spetadòr in platèa, che spetàcolo in pàlco.

Chi xe minciòn stàghi a càsa sùa.

Ànca i cogiòni màgna pan.

L‘òmo più vil xe sèmpre quèl che sta a l’òm-bra del campanìl.

No’pensàr de far domàn quèl che ti dèvi far ògi.

Mùşo dùro e barèta fracàda.

Mèjo ancùo un vòvo che dimàn ‘na galìna.

Chi no’ rìşiga, no’ ròşiga.

O màgna sto òso o sàlta sto fòso.

La paùra xe ‘na brùta bès’cia.

Ògni indùşio pòrta un perìcolo.

Chi imbròja va in pastòja.

Chi davànti te lèca, dadrìo te bèca.

L‘ocaşiòn fa lòmo làdro.

La farìna del diàvolo va prèsto in sèmola.

La ròba mal aquistàda, pèrdi spèso el paròn.

La ròba fàta còi bèsi dèla stòla, còme che la vièn la şvòla.

Èrba catìva crèsi.

Domandèghe a l’òste se el ga bon vin.

Dùti i gròpi vièn al pètine.

Ròba rubàda no’ ga duràda.

Chi va piàn va san e va lontàn, chi va fòrte va àla mòrte.

De nòte se pènsa de şòrno se decìdi.

Vàri (credenze, locuzioni...)

Chi bèvi el cafè a càşa, sèna al molìn.

Pènsa la còşa prìma de fàrla,che dòpo fàta no’ xe più tèmpo.

Òmo avişà, xe mèşo salvà - mòrte bramàda, vìta şlongàda.

Mèdego vècio e seròico şòvane, xe bòni par dùte le malatìe.

Prìmi nemìsi de càşa xe le sèrve.

Mèjo el tacòn ch’el bùşo.

Quèl che ripàra dal frèdo, ripàra ànca dal càldo.

El capòto xe fàto ànca par scòndar le mişèrie.

Chi ga amàro in bòca, no’ pol spudàr dòlse.

Le dişgràsie no’ vièn mài sòle.

La pasiènsa xe virtù pròpia del somàro.

Chi se tàja el nàşo se insànguena la bòca.

Ògni sàlmo finìsi in glòria.

Ògni frùto ga la sùa stagiòn.

Far e desfàr, xe dùto un lavoràr.

La sapiènsa no’ se tròva in cradènsa.

Quèl che fa la dèstra, no’ dèvi savèr la sinì-stra.

La ròba più bòna xe la donàda e vièn con gùsto magnàda.

Chi se şbàsa se àlsa e chi se àlsa se şbàsa.

Lòdite sèsto che ti ga un bel mànigo.

La supèrbia xe la màre de l’ignorànsa.

El xe de mànega e de man strènta.

Da l’avàro se spèra qualcòsa, ma dal golòşo gnènte.

Chi vìvi sòlo, mòri sòlo.

Mi no’ te lo go mèso e mi no’ te lo càvo.

Ùna ònta e ùna spònta.

No’ lasàr la stràda vècia par ùna nòva.

La ròba fàta par fòrsa no’ la val ùna scòrsa.

Abondànsa stùfa, carestìa fa fàme.

Del dèto al fàto xe un gran tràto.

Se ti vol ben parlàr, ti dèvi prìma pensàr.

No’ mètar bòca dòve no’ te tòca.

Ciàcole no’ ga mài fàto frìtole.

Chi sài pàrla spèso fàla.

Un bel tàşer non fu mài scrìto.

Vòşe de pòpolo, vòşe de Dìo.

Còme che la go crompàda, cusì la vèndo.

Chi mòri, el mòndo làsa e chi vìvi se la spàsa.

Sài fùmo e gnènte ròsto.

Mèjo no’ gavèr bèsi che el cul in dièşe pèsi. Pànsa inpuntìa, xe fìa, pànsa tònda, xe màs’cio.

Chi fa el cònto sènsa l’òsto, lo fa do vòlte. Più che se tìra la còrda, più prèsto la se ròmpi, chi vol dùto, no’ ga gnènte - chi vàrda el cartèl no’ màgna vedèl.

Co la mèrda mònta in scàgno, o la spùsa o la fa dàno.

Bàşo no’ fa bùşo.

La netìşia no’ xe òro che la pàghi.

Chi rìdi de vènare, piànşi de dimèniga.

Chi tàşi, confèrma.

Chi fa da se, fa per tre.

Chi prìmo arìva, mèjo alògia.

Co se xe in bàlo bişògna balàr.

Vòjo e no’ pòso.

El diàvolo càga sèmpre sul mònte gràndo.